แม้คุณ David Bowie จะไม่ใช่ศิลปินที่หลายคนในยุคนี้รู้จัก แต่ย้อนไปเมื่อเกือบ 30 ปีที่แล้ว เขาคือศิลปินร็อกสตาร์ระดับตำนาน เจ้าของเพลงฮิตอย่าง Space Oddity และ Heroes

สิ่งที่หลายคนอาจไม่รู้ก็คือ คุณ David Bowie ยังมีอีกบทบาทที่สำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือการเป็นผู้บุกเบิกนวัตกรรมทางการเงิน

เพราะเขาเป็นศิลปินคนแรกของโลก ผู้นำทรัพย์สินทางปัญญาอย่างเพลงที่ลอยในอากาศ จับต้องไม่ได้ มาแปลงให้เป็นตราสารทางการเงิน 

จนสามารถระดมทุนได้ถึง 55 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 1,700 ล้านบาท โดยที่ยังคงเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์เพลงทุกเพลงเหมือนเดิม ดีลนี้ถูกเรียกว่า “Bowie Bonds”

และกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้โลกการเงินยอมรับว่า ทรัพย์สินทางปัญญาก็สามารถนำมาใช้สร้างมูลค่าทางการเงินได้จริง ไม่ต่างจากอสังหาริมทรัพย์

เรื่องราวนี้เป็นอย่างไร ?

MONEY LAB จะย่อยเรื่องการเงิน การลงทุน ให้เข้าใจง่าย ๆ

ย้อนกลับไปในปี 1997 ในยุคที่โลกยังฟังเพลงผ่านแผ่นซีดี คุณ David Bowie เรียกได้ว่าเป็นศิลปินร็อกระดับโลกที่มียอดขายอัลบั้มถล่มทลาย

แต่ในมุมมองธุรกิจ เขากลับเจอปัญหาใหญ่ที่ติดค้างมานาน นั่นคือ เขาไม่ได้รับรายได้จากผลงานตัวเองอย่างเต็มที่ 100%

จากสัญญาที่เคยเซ็นไว้ตั้งแต่อายุเพียง 23 ปี ทำให้รายได้จากเพลงจำนวนไม่น้อยของเขาต้องถูกแบ่งไปให้อดีตผู้จัดการในสัดส่วนกว่าครึ่งต่อครึ่งหลังหักค่าใช้จ่าย

คุณ David Bowie จึงอยากได้ส่วนแบ่งค่าลิขสิทธิ์ในเพลงที่ค้างคาอยู่กับอดีตผู้จัดการคืน เพื่อให้ตัวเขาเองสามารถบริหารจัดการผลงานของตัวเองได้อย่างเต็มที่

แต่โจทย์ยากคือ ราคาที่อดีตผู้จัดการตั้งไว้สำหรับการขายลิขสิทธิ์คืนนั้นสูงถึง 55 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 1,700 ล้านบาท

ซึ่งในยุคนั้นการจะเดินไปขอกู้ธนาคารด้วยวงเงินขนาดนี้ โดยไม่มีหลักทรัพย์ค้ำประกันที่จับต้องได้ ก็แทบจะเป็นไปไม่ได้

อีกทั้งเป้าหมายของเขาก็คือ การได้สิทธิและอำนาจในการบริหารจัดการ ดังนั้นการขายลิขสิทธิ์เพลงบางส่วนจึงไม่ใช่ทางออกที่เขาต้องการ

ด้วยสถานการณ์หลังชนฝานี้เอง ที่ทำให้คุณ David Bowie ต้องมองหาทางออกนอกกรอบจากระบบการเงินแบบเดิม ๆ 

เขาตัดสินใจร่วมมือกับนายธนาคารอย่างคุณ David Pullman เพื่อออกแบบนวัตกรรมทางการเงินรูปแบบใหม่ ซึ่งถูกเรียกว่า “Bowie Bonds” หรือ “หุ้นกู้โบวี่” ตามชื่อของเขา

ดีลนี้ถือว่าแปลกใหม่มากในยุคนั้น เพราะปกติแล้วเพลงคืองานศิลปะ เป็นทรัพย์สินทางปัญญาที่จับต้องไม่ได้ และแทบไม่มีใครมองว่าสามารถนำไปเป็นหลักประกัน

แต่คุณ David Pullman กลับเปลี่ยนวิธีคิดใหม่ ด้วยการแปลงผลงานเพลงให้กลายเป็นสินทรัพย์ที่ซื้อขายได้จริง และใช้เป็นหลักประกันในตลาดการเงินได้ไม่ต่างจากโฉนดที่ดิน

หลักการของ Bowie Bonds ก็คือการเอารายได้ในอนาคต มาใช้ในปัจจุบัน ซึ่งอธิบายให้เห็นภาพง่าย ๆ ได้ใน 3 ขั้นตอน

1. มัดรวมผลงานเพลงฮิต จำนวน 287 เพลง จาก 25 อัลบั้มที่บันทึกเสียงก่อนปี 1990 เป็นก้อนเดียวเพื่อเป็นตัวการันตีรายได้ให้นักลงทุน

2. นำเอารายได้ค่าลิขสิทธิ์ในอนาคตของเพลงก้อนนั้น มาแปลงเป็นหลักประกัน ในการออกหุ้นกู้ (Asset-Backed Securities) แล้วขายให้กับนักลงทุน เพื่อแลกกับเงินก้อนทันที

3. เอาเงินก้อนนั้นไปซื้อลิขสิทธิ์เพลงคืนจากอดีตผู้จัดการ จากนั้นใช้รายได้ค่าลิขสิทธิ์เพลงในอนาคต มาจ่ายเป็นดอกเบี้ยและเงินต้นคืนตามสัญญา

พูดง่าย ๆ คือ เป็นการใช้เงินคนอื่นมาซื้อของที่ตัวเองอยากได้ โดยยอมแบ่งรายได้ให้ชั่วคราว แลกกับการได้เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในระยะยาว

และสิ่งที่ทำให้ดีลนี้เหนือชั้นขึ้นไปอีกขั้น คือการที่คุณ David Bowie ไม่ได้รับเงินก้อนนี้ในนามส่วนตัว แต่เลือกที่จะตั้งบริษัทขึ้นมาเพื่อถือครองลิขสิทธิ์และรับเงินแทน

ส่วนรายได้จากค่าลิขสิทธิ์เพลงที่จะเกิดขึ้นในอนาคตก็เป็นเพียงการจ่ายคืนเงินต้นและดอกเบี้ยตามสัญญาหุ้นกู้เท่านั้น 

ทำให้ในทางกฎหมาย เงินราว 1,700 ล้านบาทนี้ มีสถานะเป็นการกู้ยืม ไม่ใช่รายได้ของเขาทำให้ไม่ต้องเสียภาษีในทันที

ความสำเร็จทั้งหมดของดีลนี้เกิดขึ้นได้ก็เพราะพลังความคลาสสิกของเพลงที่ผ่านการพิสูจน์ตัวเองว่ายังมีคนซื้อและฟังอย่างต่อเนื่องแม้จะออกมาแล้วเป็นเวลานานเกือบสองทศวรรษ

ด้วยความเชื่อมั่นในกระแสเงินสดที่คาดว่าจะไหลเข้ามาในอนาคต ทำให้หุ้นกู้ชุดนี้ได้รับการจัดอันดับความน่าเชื่อถือที่ระดับ A3 จากสถาบันระดับโลกอย่าง Moody’s

ซึ่งถ้าถามว่าอันดับความน่าเชื่อถือนี้สูงแค่ไหน ก็ถือว่าเทียบเท่ากันกับบริษัทใหญ่ในตลาดหุ้นที่มีฐานะการเงินมั่นคงเลยทีเดียว

นี่จึงเป็นครั้งแรกของโลก ที่ทรัพย์สินทางปัญญาอย่างผลงานเพลง ถูกพิสูจน์ว่ามีเครดิตดีเพียงพอที่จะเป็นหลักประกันได้จริง

ทำให้นักลงทุนสถาบันอย่าง Prudential Insurance Company of America ตัดสินใจเหมาซื้อหุ้นกู้ทั้งหมดนี้ไป โดยได้รับดอกเบี้ยที่ 7.9% ต่อปี และมีอายุเฉลี่ยราว 10 ปี

ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นชัดเจนว่า ดีลนี้ไม่ใช่แค่การระดมทุน แต่ยังเป็นการออกแบบโครงสร้างทางการเงินที่ช่วยให้คุณ David Bowie ประหยัดภาษี โดยคงความเป็นเจ้าของไว้กับตัวเองในระยะยาว

และผลลัพธ์ของการไม่ยอมทิ้งลิขสิทธิ์ในวันนั้นก็ปลดล็อกมูลค่าในปี 2022 หรือราว 6 ปีที่คุณ David Bowie จากโลกนี้ไป 

ในช่วงที่โลกดนตรีเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคสตรีมมิงอย่างเต็มตัว ส่งผลให้มูลค่าลิขสิทธิ์เพลงเก่าระดับตำนานของเขาเพิ่มสูงขึ้นมหาศาล

จนครอบครัวของเขาสามารถขายลิขสิทธิ์ให้กับ Warner Chappell Music ได้สูงถึง 250 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 8,000 ล้านบาท ซึ่งมากกว่ายอดเงินกู้ในตอนแรกเกือบ 5 เท่าตัว

เรื่องราวของคุณ David Bowie จึงเป็นบทเรียนสำคัญว่า คนที่มีความมั่งคั่งจริง ๆ มักจะไม่ได้มองหาแค่การขายสมบัติทิ้ง เพื่อแลกเงินสดมาแก้ปัญหาเพียงชั่วคราว 

แต่ต้องมองหาวิธีใช้เครื่องมือหลากหลายในการบริหารและปลดล็อกมูลค่าทรัพย์สิน เพื่อรักษาผลประโยชน์ให้ตัวเองและครอบครัวให้ได้มากที่สุดนั่นเอง..

#วางแผนการเงิน

#หุ้นกู้

#DavidBowie

References

-หนังสือ การแปลงสินทรัพย์เป็นหลักทรัพย์ (Securitization) เรียบเรียงโดยสมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย

-https://davidbowieautograph.com/evaluation%2Fhelp/f/mainman-and-tony-defries

-https://davidbowieautograph.com/blog/f/the-tangled-web-of-tony-defries

-https://www.ey.com/en_ch/insights/assurance/music-royalty-securitization-turning-music-catalogs-into-assets

-https://www.investopedia.com/terms/b/bowie-bond.asp

-https://pitchfork.com/news/david-bowies-catalog-sold-to-warner-chappell-music-for-dollar250-million/?